FAUDA 5

Wanneer de werkelijkheid het script inhaalt.

Fauda revisited.

Nee, ik heb Fauda 5 nog niet gezien. Nee, er is ook voor mij niets revisited aan.
Ik ben een beetje “Late to the Party” want ik had Fauda überhaupt nog nooit gezien.
Waarom had ik het nog nooit gezien. Toen het uitkwam heb ik naar de eerste aflevering gekeken en dacht, daar heb ik geen zin in, er is al voldoende ellende te zien op de wereld. De afgelopen twee weken de eerste vier seizoenen gebinged. Ik hoef niemand uit te leggen wat voor waanzinnig goede serie het is.

Er is al zoveel over Fauda gezegd, kan je daar nog iets aan toevoegen?

De eerste vier seizoenen zijn allemaal gemaakt vóór 7 oktober 2023. Ik zag ze pas daarna. En ik realiseer mij, dat de kijkervaring vóór en na 7 oktober totaal anders is.
De meeste mensen bekijken een TV serie één keer. En aangezien Fauda al zo oud is (seizoen 1 2016) is dat voor velen lang geleden en herinneren ze zich alleen de grote lijnen. Waar de serie als je hem bekeken hebt vóór 7 oktober, een spannende realistische serie was, het zou zomaar kunnen gebeuren, is de serie als je hem pas na 7 oktober bekijkt, holy shit, het is gebeurd en onvoorstelbaar veel erger. En nu zie je ziet de voorspellende waarde, wat je vergeten bent als je de serie al lang geleden gezien hebt.

Die voorspellende waarde is eng. Het doet denken aan speelfilms van vóór 11 september, zoals The Sum of All Fears, Executive Decision en Turbulence, waarin vliegtuigen worden gekaapt om aanslagen mee te plegen. Of heel specifiek de tv-serie The Lone Gunmen uit maart 2001, waarin samenzweerders een passagiersvliegtuig op afstand besturen met het doel het in de torens van het World Trade Center te laten vliegen. Hollywood leek het playbook voor deze terroristen te hebben geschreven;
zij hoefden er alleen nog hun eigen invulling aan te geven.

Zo ook in seizoen 1 (2016!) van Fauda. Hamas-leider Abu Ahmed (Taufiq Hammed) onthult daarin een plan om sarin (zenuwgas) te gebruiken bij een aanslag op een Israëlische synagoge. Hij legt uit dat het doel niet alleen is om veel slachtoffers te maken, maar vooral om een kettingreactie uit te lokken. Hij zegt letterlijk:
- De aanslag dwingt Israël tot een extreem harde vergelding.
- Die vergelding zal de islamitische wereld mobiliseren en de internationale steun voor de Palestijnse zaak vergroten.

Bovengenoemde scene heet in militaire termen Asymmetrische oorlogvoering . Een zwakkere partij lokt een sterkere tegenstander uit tot een disproportionele reactie, omdat die politiek gezien vaak meer oplevert dan de oorspronkelijke aanslag.

Ook hier vraag je je af: schreven de makers onbedoeld een script dat Hamas later in de praktijk bracht? Of was die scène simpelweg gebaseerd op research?
De bedenkers Lior Raz en Avi Issacharoff putten rechtstreeks uit hun eigen ervaringen. Raz diende bij de elite undercover-eenheid Duvdevan en groeide op in een Arabisch sprekend gezin van Algerijns-Iraakse afkomst. Thuis sprak hij vloeiend Arabisch, waardoor hij naadloos te switchen tussen beide talen, zoals Doron in de serie.
Als Midden-Oostenjournalist bracht de ook vloeiend Arabisch sprekende Issacharoff decennia door in Palestijns gebied, waar hij een diep netwerk opbouwde aan beide kanten van het conflict. De research zat al in hun botten.

Wat nog beangstigender is, de makers vertelden na 7 oktober dat ze een scenario voor seizoen 5 hadden verworpen omdat ze het te onrealistisch vonden. Een grootschalige infiltratie vanuit Gaza waarbij een tiental terroristen een Israëlische gemeenschap aanvallen en gijzelaars nemen. Co-creator Avi Issacharoff vond dat destijds simpelweg niet geloofwaardig genoeg.

In scenariotermen: dit ging de willing suspension of disbelief te boven. Dat is het principe waarbij het publiek bereid is om tijdelijk hun gezonde verstand uit te schakelen en iets onmogelijks in de film te accepteren ten behoeve van het verhaal.

Een briljant voorbeeld is Raiders of the Lost Ark. Indiana Jones zwemt in het midden van de oceaan naar een Duitse onderzeeër en in de volgende scene loopt hij in een nat pak in de onderzeebootbasis, alsof hij de hele reis boven op de U-boot (onderwater?) heeft meegelift. Onmogelijk, maar als kijker accepteer je het.

Een grootschalige Hamas-infiltratie vonden de makers van Fauda dus té ongeloofwaardig voor de serie. Avi Issacharoff zegt hierover in een interview in met Lucy Aharish opgenomen op 8 april 2024:
“In our script meeting I said, there is no way that Israeli intelligence won’t know in advance of tens of militants getting over the border, and even if they will get to the border, then immediately they will be killed”.

(op 1.min 53 sec.)

Tot 7 oktober.

En daar zit de kern. De werkelijkheid de fictie heeft ingehaald. De schrijvers vonden hun eigen scenario te ongeloofwaardig. De werkelijkheid bleek nog veel ongeloofwaardiger. En als de echte wereld gruwelijker wordt dan wat een scenarioschrijver durft op te schrijven, dan verliest fictie haar rol als vermaak.

Het scenario dat de schrijvers schrapten voor 7 oktober schrapten omdat het te bizar was had voor Hamas een blauwdruk kunnen zijn. (Ik suggereer op geen enkele wijze dat Hamas dat scenario ooit ingezien heeft)

Als je met de kennis van nu kijkt, zie je overal de werkwijze van Hamas terug. De gijzelaar als het ultieme strategische schaakstuk. Vanaf het allereerste seizoen draait de plot om de constante dreiging van ontvoeringen van soldaten of burgers. De makers lieten tussen 2016 en 2020 al zien hoe één of twee gevangengenomen Israëliërs een hele staat emotioneel en politiek kunnen verlammen, iets wat we sinds 7 oktober in zijn meest extreme en pijnlijke vorm bevestigd zien.

Ook liet Fauda de wereld toen al kennismaken met de ‘Gaza-metro’: het immense ondergrondse tunnelnetwerk onder huizen, ziekenhuizen en moskeeën.
Weliswaar nog niet op de schaal zoals we die nu kennen, maar de serie toonde al duidelijk hoe commandocentra en raketwerkplaatsen diep onder de civiele infrastructuur waren ingegraven.

Een ander element dat gebaseerd is op echte gebeurtenissen, al is het voor tv geromantiseerd, is het contact tussen Israël en de Palestijnse Autoriteit (PA).
In de serie zien we de samenwerking tussen de Israëlische inlichtingendienst (Shin Bet) en figuren zoals Abu Maher, het fictieve hoofd van de Palestijnse Preventieve Veiligheidsdienst op de Westelijke Jordaanoever. Sinds de Oslo-akkoorden in de jaren ‘90 bestaat er een officiële veiligheidscoördinatie. Alhoewel de PA door en door corrupt is en, als je de Arabische media volgt, wat ik niet kan, verre van een gematigde toon aanslaat richting Israël, is de PA nog altijd beter dan Hamas. Beide partijen hebben er een gezamenlijk belang bij dat Hamas de macht op de Westbank niet overneemt. Wat dat betreft is het maar goed dat president Abbas inmiddels in het 21e jaar van zijn vierjarige termijn zit.

Zoals je in de serie ziet, maar ook nog na 7 oktober (zie zelfde interview met. Avi Issacharoff hierboven op 1 uur 2 min en 30 sec.) delen de diensten achter de schermen informatie, coördineren ze arrestaties en waarschuwen ze elkaar voor complotten.
Al gaan ze natuurlijk niet, zoals in de serie, gezellig samen koffiedrinken of zomaar elkaars kantoor binnenlopen. Dat is de artistieke vrijheid die de makers terecht nemen..

Waar de serie het mis had, was de redelijke behandeling van gijzelaars.

In seizoen 3 zien we de ontvoering van de jonge Israëliërs Yaara en Elad naar Gaza, iets wat destijds ook door velen als een vergezocht scenario werd gezien.

Zij worden echter door hun ontvoerders relatief humaan behandeld. Ze zitten in een schone kamer, krijgen fatsoenlijk te eten en worden medisch verzorgd. Buiten de dreiging met executie voor de camera is er geen sprake van sadistische mishandeling of seksueel geweld.

Terreur was politiek en militair, maar menselijke barbaarsheid kende nog grenzen.

Tja….

Alhoewel ik serie 4 de minste vind, is deze voor mij wel het meest beklemmend. Een terreurcel die zich verschuilt in een dichtbevolkt appartementencomplex in Brussel brengt de dreiging ineens heel dichtbij. Dat er delen van steden zijn waar de overheid geen gezag meer heeft is op zijn zachts gezegd, vrij verontrustend.
Ook bij recente antiterreuracties in steden als Arnhem, Rotterdam en Eindhoven werden verdachten opgepakt in gewone huurwoningen, waar ze grondstoffen verzamelen of via versleutelde apps contact houden met IS. Gewoon bij jou en mij om de hoek.

In de eerste vier seizoenen deed Fauda nog een bewuste poging om de Palestijnse personages een menselijk gezicht te geven. We zien de motivaties van de terroristen, hun gezinsleven, hun tragedies en hun interne politieke strijd. Het bood een vorm van tragische nuance.

Als je de serie vóór 7 oktober zag, kon je er zelfs nog enige sympathie voor opbrengen, mede doordat de serie de geschiedenis grotendeels buiten beschouwing liet. (Het door Arabieren/Palestijnen telkens opnieuw beginnen en verliezen van oorlogen en het weigeren van vredesvoorstellen, waardoor de Palestijnen toch echt 100% zelf schuld hebben aan de situatie waar ze nu in zitten.) Voor een Israëlisch publiek hoeft dat niet uitgelegd te worden.

Maar hoe de makers ook hun best hebben gedaan, als je de serie na 7 oktober ziet, lukt het mij niet om enige sympathie voor de terroristen op te brengen.
Daarvoor heeft de realiteit ons te veel met de neus op de feiten gedrukt.
Nou heeft dat niet per se met Israël/Hamas/Hezbollah te maken. Ik heb ook nog nooit een film over Hitler gezien, waar ik sympathie voor Hitler kreeg, hoe indrukwekkend en menselijk Hitler ook gespeeld werd (Bruno Ganz, Der Untergang 2004).

De makers hebben in diverse interviews laten weten dat het opnieuw schrijven van seizoen 5 een vrijwel onmogelijke taak was geworden. Het oorspronkelijke script voor het vijfde seizoen kon direct de papierversnipperaar in; het was simpelweg irrelevant geworden. De ruimte voor empathie naar de Palestijnen is in de Israëlische samenleving tot een historisch dieptepunt gedaald. Naar ik begrijp, ook in serie 5.

Bij veel TV series en films zie je aan het begin een titel in de trant van, based on a true story. Ik grap dan altijd, er was eens een land dat heet Amerika. Dat deel klopt en de rest hebben ze erbij verzonnen.

Natuurlijk is er bij Fauda ook heel veel uit de duim gezogen maar een griezelig groot deel is (helaas) gebaseerd op keiharde feiten.

Als je feiten omzet naar fictie, moet je keuzes maken. Fictie pretendeert ook niet de realiteit te zijn, als je het maar geloofwaardig brengt (willing susension). Je vertelt gewoon een spannend verhaal.

Geloofwaardig voor de serie, maar achteraf verkeerd gezien, is de eigen kwetsbaarheid van Israël én de totale afwezigheid van humaniteit bij Hamas. De mate van barbaarsheid die op 7 oktober zichtbaar werd..., zelfs het Israëlische Hollywood had dit niet kunnen verzinnen.

De werkelijkheid heeft de fictie om zeep geholpen. En zo verandert een tv-serie van een spannend avondje op de bank in een confrontatie met de werkelijkheid. Waar ik normaal als een nieuw seizoen uitkomt ik meteen aan de buis zou hangen, aarzel ik nu.

Seizoen 5 schijnt nog veel donkerder te zijn.

Ik ben er nog niet uit of ik dat wel wil zien. Ik ben weer terug bij af.

Toen ik midden in mijn binge-week zat, ging ik lunchen met mijn oom Rob. Ook hij merkte hoofdschuddend op dat Fauda je soms verleidt om sympathie te voelen voor de Palestijnen. Maar hij had de serie vóór 7 oktober gezien. Dat was nu weg.

Voor 7 oktober had ik dat namelijk ook, sympathie. Ik had Noa Tishby gelezen en was het met haar eens dat Palestijnen recht hebben op waardigheid, veiligheid en zelfbeschikking. Dat vind ik nog steeds. En dat gewone Palestijnen het slachtoffer zijn van hun leiders. Naïef dacht ik toen nog, dat de Palestijnen natuurlijk gewoon een fijn en goed leven willen hebben. Dus dat er een oplossing mogelijk moest zijn.

Ja, de Palestijnen willen natuurlijk ook een goed leven maar hun “oplossing” gaat me een stapje te ver.